Γιορτάζει στις 21 Ιανουαρίου (3 Φεβρουαρίου)
Ο θρύλος της θαυματουργής εικόνας της Μητέρας του Θεού - "Χαρά ή Παρηγοριά"
Αυτή η αξιολάτρευτη εικόνα χρονολογείται από τον 14ο αιώνα και κάποτε βρισκόταν στο δεξί άκρο του εξωτερικού νάρθηκα του καθεδρικού ναού, και μετά το θαύμα που τελέστηκε, μεταφέρθηκε σε ένα ειδικό παρεκκλήσι που ονομάστηκε προς τιμήν της Παναγίας «Παρηγορία».
Υπήρχε κάποτε το έθιμο οι πατέρες, φεύγοντας από τον καθεδρικό ναό μετά το τέλος του Όρθρου, να ασπάζονται την εικόνα της Παναγίας, η οποία τότε βρισκόταν στον εξωνάρθηκα, και εκεί ο ηγούμενος έδινε στον θυρωρό τα κλειδιά των πυλών του μοναστηριού, οι οποίες ήταν κλειστές κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε να μπορεί να τις ξεκλειδώσει.
Ο θρύλος λέει ότι στις 20 Ιανουαρίου 1320, μια συμμορία ληστών πλησίασε το Άγιο Όρος με σκοπό να εισβάλει την αυγή, μόλις άνοιξαν οι πύλες ενός από τα ομορφότερα μοναστήρια, του Βατοπεδίου, για να σκοτώσουν τους μοναχούς και να λεηλατήσουν τον πλούτο της μονής. Το βράδυ, οι ληστές κατέβηκαν στην ακτή και κρύφτηκαν στους θάμνους που φύτρωναν κοντά στο μοναστήρι. Αλλά η Φύλακας του Αγίου Όρους, η Υπεραγία Παναγία, δεν επέτρεψε να εκπληρωθεί το βάρβαρο σχέδιο των άθεων. Την επόμενη μέρα, 21 Ιανουαρίου, μετά το τέλος του Όρθρου, όταν όλοι οι αδελφοί είχαν πάει στα κελιά τους για μια σύντομη ανάπαυση, και ο ηγούμενος έδωσε τα κλειδιά στον θυρωρό για να ξεκλειδώσει τις πύλες, η εικόνα ζωντάνεψε και η Υπεραγία Θεοτόκος είπε:
- Σήμερα, μην ανοίξετε τις πύλες του μοναστηριού, αλλά σκαρφαλώστε στα τείχη του μοναστηριού και διώξτε τους ληστές!
Τότε - ω, Βασιλιά των Θαυμάτων, Χριστέ! - ο Ιησούς, κρατημένος στην αγκαλιά της Υπεραγίας Θεοτόκου, άπλωσε το μικρό Του χέρι, έκλεισε το στόμα της Υπεραγίας Μητέρας Του και της είπε:
- Όχι, Μητέρα Μου, μην τους το πεις αυτό. Ας τιμωρηθούν όπως τους αξίζει, επειδή παραμέλησαν τα μοναχικά τους καθήκοντα!
Τότε η Υπεραγία Θεοτόκος, με μεγάλη μητρική τόλμη προς τον Υιό και Θεό Της, έπιασε το μικρό χέρι του Χριστού και το απομάκρυνε από το στόμα Της και έστρεψε το κεφάλι Της προς τα δεξιά, απομακρύνοντας το πρόσωπό Της από το χέρι του Χριστού, και είπε για δεύτερη φορά στον ηγούμενο:
- Σήμερα, μην ανοίξετε τις πύλες του μοναστηριού, αλλά σκαρφαλώστε στα τείχη του μοναστηριού και διώξτε τους ληστές! Φροντίστε να μετανοήσετε, γιατί ο Υιός Μου είναι θυμωμένος μαζί σας!
Και είπε για τρίτη φορά:
- Σήμερα, μην ανοίξετε τις πύλες του μοναστηριού, αλλά ανεβείτε στις πύλες του μοναστηριού και διώξτε τους ληστές!
Συγκλονισμένος από αυτό το τρομερό θαύμα, ο ηγούμενος συγκέντρωσε αμέσως όλους τους αδελφούς, τους είπε τι είχε συμβεί, τα λόγια της Μητέρας του Θεού προς αυτόν και τα λόγια του Κυρίου Ιησού Χριστού, που της είπε, και όλοι παρατήρησαν με μεγάλη έκπληξη ότι τα πρόσωπα της Υπεραγίας Θεοτόκου και του Κυρίου και γενικά η σύνθεση ολόκληρης της εικόνας είχαν αποκτήσει μια νέα εμφάνιση σε σύγκριση με την προηγούμενη, και ο Χριστός, αν και βρέφος, είχε το αυστηρό πρόσωπο ενός Κριτή. Με αίσθημα βαθιάς ευγνωμοσύνης, δόξασαν τη μεσιτεία και τη φροντίδα της Υπεραγίας Θεοτόκου και του Κυρίου που τους ελέησε για χάρη Της. Στη συνέχεια ανέβηκαν στα τείχη της μονής και με τα όπλα που διέθεταν στο μοναστήρι απέκρουσαν την επίθεση της ομάδας των ληστών.
Από τότε, αυτή η θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου είναι γνωστή με το όνομα Χαρά ή Παρηγοριά. Τα πρόσωπα της Παναγίας και του Ιησού Χριστού παρέμειναν στην ίδια θέση που πήραν στην τριπλή φωνή που άκουσε ο ηγούμενος, δηλαδή, η θεϊκή Μητέρα κρατά το απλωμένο χέρι του Προαιώνιου Βρέφους και Κυρίου της κάτω από το στόμα Της και έχει γυρίσει το κεφάλι Της προς τα δεξιά, προσπαθώντας να απομακρύνει το στόμα Της από το απλωμένο δεξί χέρι του Χριστού, ώστε να μπορεί ελεύθερα να προειδοποιήσει τους εκλεκτούς Της για τον κίνδυνο που τους επικρατεί. Το πρόσωπο της Θεοτόκου εκφράζει συμπονετική αγάπη. Το βλέμμα Της ακτινοβολεί πραότητα και έλεος. Ένα ήσυχο χαμόγελο χαιρετισμού και παρηγοριάς ακουμπά στο στόμα Της. Και το πρόσωπο του βρέφους Θεού δεν είναι έτσι. Είναι τρομερό, ο θυμός είναι αισθητός σε όλα τα χαρακτηριστικά του, το βλέμμα είναι γεμάτο αυστηρότητα και αμείλικτη κρίση. Μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι τα απολύτως ακριβή χαρακτηρολογικά χαρακτηριστικά αυτών των θεϊκών προσώπων - του Προαιώνιου Βρέφους - Θεού, του Κριτή όλων των ζωντανών και των νεκρών, και της πιο στοργικής Προστάτιδας και Μεσιτού όλων όσων με πλήρη πίστη αναζητούν την ουράνια προστασία και την ισχυρή μεσιτεία Της, αλλά ιδιαίτερα τα χαρακτηριστικά του Χριστού, του Σωτήρα μας, είναι σχεδόν άπιαστα στο πινέλο ενός αγιογράφου. Και πράγματι, αυτή η εικόνα δεν είναι πραγματικά χειροποίητη, αφού η εικόνα που υπάρχει σήμερα δημιουργήθηκε με τη Χάρη του Θεού μετά τη θαυματουργή επέμβαση της Υπεραγίας Θεοτόκου, τη σωτηρία της μονής και την κλήτευση της «Παναγία Παραμιτία», δηλαδή «Παρηγορία» ή «Χαίρε». Όπως λένε οι προσκυνητές της μονής, που δεν χορταίνουν να την κοιτάζουν, η θέα της γλυκιάς έκφρασης του προσώπου της Υπεραγίας χαλαρώνει και παρηγορεί την ψυχή του ανθρώπου.
Με αυτό το θαύμα, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά η μητρική τόλμη της Παναγίας να μεσιτεύσει για τις αμαρτίες του ανθρωπίνου γένους «ενώπιον του Υιού και Θεού Της» και να το σώσει με τις μεσιτικές προσευχές Της από τα βάσανα και τις συμφορές που δίκαια του άξιζαν λόγω των πολλών αμαρτιών του, σύμφωνα με την κοινή πεποίθηση της Αγίας Εκκλησίας.
Τώρα η θαυματουργή εικόνα βρίσκεται στο ομώνυμο παρεκκλήσι «Υπεραγία Θεοτόκος Χαράς ή Παρηγοριάς», στον τοίχο δίπλα στη δεξιά χορωδία. Μετά το θαύμα, οι μοναχοί κρατούν μπροστά της μια άσβεστη λάμπα. Κάθε Παρασκευή, τελείται θεία λειτουργία στο παρεκκλήσι και ψάλλεται καθημερινά ένας κανόνας προσευχής της Υπεραγίας Θεοτόκου. Στο «Βατοπέδιο» εδώ και αιώνες υπήρχε το έθιμο η τελετή της μοναχικής κουράς όλων των αδελφών της μονής να τελείται μόνο σε αυτό το παρεκκλήσι. Παλαιότερα, υπήρχε επίσης το έθιμο να πραγματοποιείται εκεί η θεραπεία των ασθενών μοναχών.
Η ζωή του Οσίου Νεοφύτου, ο οποίος ήταν προσμονάριος στο ομώνυμο παρεκκλήσι, συνδέεται επίσης με την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου «Παρηγορία» ή «Παρηγορία».
Κάποτε ο μοναχός στάλθηκε για ένα διάστημα σε ένα μοναστήρι στην Εύβοια για να κάνει μοναχικά καθήκοντα. Εκεί αρρώστησε σοβαρά και ζήτησε από την Υπεραγία Θεοτόκο να του δώσει την τιμή να αναπαυθεί στο μοναστήρι της μετάνοιάς του. Τότε άκουσε αμέσως τη φωνή της Παναγίας να του λέει:
- Νεόφυτε, πήγαινε στο μοναστήρι σου και σε ένα χρόνο θα είσαι έτοιμος!
Αφού ευχαρίστησε την Υπεραγία Μητέρα για την παράταση της ζωής που του είχε χαρίσει, ο μοναχός είπε στον δόκιμο να προετοιμαστεί για το ταξίδι.
Και πράγματι, αφού πέρασε ο χρόνος, μια μέρα, αφού είχε κοινωνήσει των Αγίων Μυστηρίων, καθώς ανέβαινε τα σκαλιά μπροστά από το παρεκκλήσι της «Υπεραγίας Θεοτόκου Παρηγορίας», άκουσε ξανά τη φωνή της Υπεραγίας:
- Νεόφυτε, ήρθε η ώρα να φύγεις από αυτόν τον κόσμο.
Ο μοναχός πήγε στο κελί του, αισθάνθηκε αδιαθεσία και, αφού έλαβε συγχώρεση από όλη την αδελφότητα, παρέδωσε το πνεύμα του στην αγκαλιά της Μητέρας του Θεού.
Τροπάριο, ήχος 4ος Ας καταφύγουμε τώρα με επιμέλεια στην Θεοτόκο, εμείς οι αμαρτωλοί και οι ταπεινοί, επικαλούμενοι Την με μετάνοια από τα βάθη της ψυχής μας: «Κυρία, βοήθησέ μας, ελέησέ μας, σπεύσε να μας βοηθήσεις, από τις πολλές αμαρτίες μας χανόμαστε. Μη απολύσεις τους δούλους Σου με άδεια χέρια, γιατί εσύ είσαι η ελπίδα μας».