Μια αγία, μια αληθινή μητέρα όλων των ηγεμόνων και των ιθυνόντων. Μια γρήγορη βοηθός όλων των μητέρων στην ανατροφή των παιδιών τους. Μια ευγενική φύλακας και μεσίτρια όλων των μοναχών και των μοναχών.
Με το κοσμικό όνομα Έλενα Ντράγκας, ήταν σύζυγος του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου, κόρης του Κωνσταντίνου Ντράγκας, ενός από τους πολλούς κληρονόμους του μεγάλου Σέρβου βασιλιά Στέφανου Δουσάν. Καταγόταν από ευλογημένη βασιλική οικογένεια. Μεταξύ των προγόνων της ήταν άγιοι - ο Όσιος Συμεών ο Μυροφόρος, κατά κόσμον - ο Στέφανος Νεμάνιτς ήταν Σέρβος βασιλιάς και ιδρυτής της αθωνικής μονής "Χιλένταρ". Ο Κωνσταντίνος Ντράγκας ήταν κυβερνήτης του σύγχρονου βουλγαρικού τμήματος της βορειοανατολικής Μακεδονίας - μιας περιοχής που βρίσκεται ανάμεσα στους ποταμούς Αξιό και Στρυμόνα. Η γέννηση της Έλενας χρονολογείται λίγο μετά τον θάνατο του Δουσάν. Η ανατροφή, η εκπαίδευση και η εκπαίδευσή της ήταν διαποτισμένες με τα υψηλότερα βυζαντινά ιδανικά, καθώς οι Σέρβοι επηρεάστηκαν έντονα από τον βυζαντινό πολιτισμό.
Από το γάλα της μητέρας της, υιοθέτησε την Ορθόδοξη πίστη που ήταν παραδοσιακή στην οικογένειά της. Αυτή η πίστη θα οδηγούσε, θα φώτιζε και θα ενέπνεε την αγία στη δύσκολη, θλιβερή και δοκιμασμένη ζωή της.
Σε ηλικία 19 ετών, παντρεύτηκε τον Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγο (τέλη 1390). Λίγους μήνες αργότερα, ο Μανουήλ έγινε αυτοκράτορας.
Αμέσως έγινε σαφές ότι η νέα ζωή της Ελένης - Αγίας Υπομονής - προμηνυόταν ένας Γολγοθάς. Πολλές φορές αυτή και ο σύζυγός της έπρεπε να πιουν το ποτήρι των προσβολών και των ταπεινώσεων, που τους επιβλήθηκαν όχι μόνο από τους ειδωλολάτρες, αλλά και από τις δυτικές χώρες που αυτοαποκαλούνταν χριστιανικές, καθώς αυτή και ο αυτοκράτορας προσπαθούσαν απεγνωσμένα να βρουν έναν τρόπο να σώσουν την ετοιμοθάνατη Αυτοκρατορία.
Ελένη – Η Αγία Υπομονή αποδείχθηκε μια εξαιρετική προσωπικότητα, στολισμένη με πολλές και μεγάλες αρετές και κατέχουσα πνευματική δύναμη. Είχε πλήρη επίγνωση της θέσης και των συνθηκών της ζωής της, καθώς και του ρόλου που της προοριζόταν. Η αγία αγαπούσε τον λαό της και έγινε γι' αυτόν μια σπουδαία μητέρα στην οποία όλοι μπορούσαν να στραφούν.
Μοιραζόταν με τον λαό της όλο τον ενθουσιασμό και την αγωνία που σχετίζονταν με τις επικείμενες εθνικές καταστροφές, βασιζόμενη στη συνεχή προσευχή, την πραότητα, τα καλά λόγια και την παρηγοριά, με τα οποία τους ενδυνάμωνε. Ο διάσημος σύγχρονός της, ο φιλόσοφος Γεώργιος Γεμιστής Πλήφων, μιλάει εύγλωττα και συνοπτικά για την αυτοκράτειρα: «Η αυτοκράτειρα αντιμετώπιζε και τις δύο πλευρές της ζωής της με μεγάλη ταπεινότητα και υπομονή. Σε ώρες δοκιμασίας δεν απελπιζόταν, σε ώρες ευημερίας δεν ηρεμούσε, σε κάθε κατάσταση έκανε ό,τι ήταν απαραίτητο. Διέθετε θάρρος περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη γυναίκα. Διακρινόταν για τη σύνεσή της, για την τελειότερη δικαιοσύνη. Δεν γνωρίζουμε ούτε μία περίπτωση που να προκάλεσε κακό σε κάποιον - ούτε σε άνδρα ούτε σε γυναίκα. Αντίθετα, γνωρίζουμε ότι έδειξε έλεος σε πολλούς ανθρώπους. «Με ποιον τρόπο μπορεί να φανεί έλεος στην πράξη, παρά μόνο μέσω της εκούσιας αποκήρυξης της πρόκλησης κακού και της εκτέλεσης καλών πράξεων για πολλούς ανθρώπους;»
Η Έλενα Ντράγκας έγινε άξια σύζυγος του σοφού και φιλόχριστου συζύγου της - Μανουήλ. Έζησε μαζί του για 35 χρόνια σε αρμονία, ειρήνη, ομοφωνία και στον αγώνα για την αγιότητα εν Χριστώ. Τιμούσαν την αρετή τόσο με λόγια όσο και με έργα. «Με τα λόγια δίδαξαν πώς πρέπει να ενεργεί κανείς, και με τα έργα έδιναν το παράδειγμα και ήταν εικόνες αληθινής αγάπης».
Σε αυτή την ευλογημένη οικογένεια ο Θεός χάρισε οκτώ παιδιά: έξι αγόρια, δύο από τα οποία αργότερα ανέβηκαν στον αυτοκρατορικό θρόνο - ο Ιωάννης Η΄ και ο Κωνσταντίνος Θ΄, ο περίφημος τελευταίος αυτοκράτορας. Ο Θεόδωρος, ο Δημήτριος και ο Θωμάς έγιναν δεσπότες του Μυστρά, και ο Ανδρόνικος - της Θεσσαλονίκης.
Οι κόρες τους πέθαναν σε νεαρή ηλικία. Η μητέρα, η οποία είχε πολλά παιδιά και αγαπούσε τα παιδιά, θήλαζε τα παιδιά της με το γάλα της πίστης και τις υπέροχες διδασκαλίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μαζί τους, επισκεπτόταν ιερούς τόπους και τα σεβαστά μοναστήρια της πρωτεύουσας, ζητώντας τις προσευχές των αγίων ασκητών και πρεσβυτέρων για τα παιδιά της. Η Έλενα μεγάλωσε τα παιδιά της «εν τη διδασκαλία και τον φωτισμό του Κυρίου», χωρίς να σταματά να διδάσκει το καθένα από αυτά με δάκρυα προσευχής και αγάπης. Με υπομονή και επιμονή, με προσοχή και προσευχή, τα μεγάλωσε, χαρίζοντάς τους όχι μόνο ζωή, αλλά και μια ενάρετη ζωή.
Έτσι, κατάφερε να θέσει τέλος στις συγκρούσεις για την εξουσία που μαίνονταν μεταξύ των μελών της αυτοκρατορικής οικογένειας για σχεδόν 90 χρόνια και είχαν εξαντλήσει την Αυτοκρατορία. Όποιες διαφορές απόψεων και διαμάχες προέκυψαν μετά τον θάνατο του Μανουήλ, όλες προχώρησαν ειρηνικά χάρη στις προσευχές και τη μεσολάβηση της μητέρας της. Είχε μεγάλη αγάπη για τα μοναστήρια. Εδώ η Έλενα βρήκε ανάπαυση και γαλήνη για την ψυχή της, αντλώντας δύναμη και θάρρος για την περαιτέρω ζωή της. Ο σύζυγός της, έχοντας παραδώσει τον θρόνο στον πρωτότοκο γιο τους, Ιωάννη, δύο μήνες πριν από τον θάνατό του (29 Μαρτίου 1425), αποσύρθηκε στη μονή Παντοκράτορα και έλαβε μοναχική κουρά με το όνομα Ματθαίος. Και η Έλενα, μετά τον θάνατο του συζύγου της, έγινε μοναχή (1425) στη μονή της Αγίας Μάρθας και πήρε το όνομα Υπόμονη.
Τρία από τα παιδιά της εκάρησαν επίσης μοναχοί: ο Θεόδωρος και ο Ανδρόνικος (μοναχός Ακάκιος) – στη μονή Παντοκράτορα, ο Δημήτριος (μοναχός Δαβίδ) – στα Διδυμότειχα. Η Ιπομόνη, μαζί με τον πατέρα της, έχτισαν το μοναστήρι της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Πόναγκοβο. Βρισκόταν στο σημερινό Ντιμίτροβγκραντ (Τσαρίμπροντ), στη βορειοανατολική Σερβία. Η αγία ήταν στενά συνδεδεμένη με το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στην Κωνσταντινούπολη, όπου φυλάσσονταν τα λείψανα του Αγίου Παταπίου του Θαυματουργού, τον οποίο η Ιπομόνη έτρεφε ιδιαίτερη ευλάβεια. Το μοναστήρι ιδρύθηκε από τον σύντροφο του σεβάσμιου Παταπίου στην Αίγυπτο – τον σεβάσμιο Βάρα, πίσω από τις πόρτες του Αγίου Ρωμανού πριν από 450 χρόνια.
Με τη βοήθεια της Αγίας Υπομονής, ιδρύθηκε στο μοναστήρι ένα ίδρυμα για ηλικιωμένες γυναίκες, με την ονομασία «Ελπίδα των Απελπισμένων». Η αγάπη της αγίας για τον Όσιο Πατάπιο αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι ο αγιογράφος που ζωγράφισε το σπήλαιο του Αγίου Πατάπιου στα Κυρηναϊκά Όρη της Κορινθίας θεώρησε απαραίτητο να το απεικονίσει κοντά στα λείψανα του σεβάσμιου.
Φωτεινή και φωτισμένη προσωπικότητα, η Αγία Υπομονή ήταν προικισμένη με πολλά ταλέντα, τα οποία χρησιμοποίησε με σοφία και σύνεση, πολλαπλασιάζοντάς τα. Έτσι, χάρη στον ασκητισμό και την υπομονή, μπόρεσε να φτάσει στα ύψη της αγιότητας.
Ο Γεννάδιος Σχολάριος – ο πρώτος Οικουμενικός Πατριάρχης μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, μια σημαντική προσωπικότητα εκείνων των ετών, στον παρηγορητικό του λόγο προς τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ΄ έγραψε τα εξής: «Κάθε σοφός άνθρωπος που επισκεπτόταν αυτή την ευλογημένη αυτοκράτειρα την άφηνε έκπληκτη από τη σοφία της. Όταν ένας ασκητής τη συνάντησε, έφυγε αμήχανος από τη φτώχεια της αρετής του, συγκρίνοντάς την με την αρετή ενός αγίου. Ο συνετός άνθρωπος γέμισε με ακόμη μεγαλύτερη σύνεση, ο νομοθέτης έγινε πιο προσεκτικός και ο δικαστής, συνομιλώντας μαζί της, πείστηκε ότι μπροστά του βρισκόταν ένας αληθινός κανόνας δικαιοσύνης. Ο τολμηρός άνθρωπος την άφησε ηττημένη, έκπληκτη από την υπομονή, τη σοφία και τη δύναμη του χαρακτήρα της. Ο φιλάνθρωπος γέμισε με ακόμη περισσότερη φιλανθρωπία δίπλα της».
Όταν τη συνάντησε ένας εραστής της άτακτης ζωής, απέκτησε σύνεση και, βλέποντας την ταπεινότητά της, μετανόησε.
Ο ζηλωτής της ευσέβειας, μόλις τη γνώρισε, γέμισε με ακόμη μεγαλύτερο ζήλο. Όταν κάποιος άρρωστος ερχόταν σε αυτήν, ο πόνος του υποχωρούσε. Ο εραστής της καύχησης άρχισε να κατηγορεί τον εαυτό του για την υπερβολική του φιλαυτία.
Με άλλα λόγια, κάθε άνθρωπος, γνωρίζοντας την Αγία Υπομονία, γινόταν καλύτερος.
Ο Κύριος την προστάτευσε από το να βιώσει τα τραγικά γεγονότα για την Αυτοκρατορία. Την κάλεσε κοντά Του στις 13 Μαρτίου 1450. Έτσι, για 35 χρόνια της ζωής της, η Ιπομονία ήταν αυτοκράτειρα και για 25 χρόνια - μοναχή.
Ο Διάκονος Ιωάννης Ευγενικός – ο σύγχρονός της, αδελφός του Μάρκου Ευγενικού – Αρχιεπισκόπου Εφέσου, στον παρηγορητικό του λόγο προς τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο σε σχέση με τον θάνατο της Αγίας Υπομονίας σημειώνει: «Όσο για την αείμνηστη κυρία, τη μητέρα σας, όλα στη ζωή της ήταν εξαιρετικά: πίστη, έργα, καταγωγή, τρόποι, ζωή, λόγια. Όλα ήταν σεμνά και άξια της αγίας δόξας της. Και, όπως έζησε – μέτοχος της Θείας Πρόνοιας, έτσι τελείωσε την επίγεια πορεία της».
«Η Αγία Κυρία» - όπως την αποκαλεί ο Γεώργιος Φραντζής, ενσάρκωσε την έννοια του μοναστικού της ονόματος (στα ελληνικά «ιπομόνις» σημαίνει «υπομονή») στη στάση της απέναντι τόσο στις ευτυχισμένες όσο και στις άτιμες, δύσκολες στιγμές της ζωής της. Υπομονή: στη ζωή, στις πράξεις και στο μοναστικό όνομα. «Η ψυχή της ήταν υφασμένη από υπομονή».
Από το ημερολόγιο του 2006, που εκδόθηκε από την Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης, πόλη της Σπάρτης, Ελλάδα
Σύγχρονο Θαύμα του Κόσμου Ιπομόνια
Τα τελευταία χρόνια, έχουν υπάρξει πολυάριθμες εμφανίσεις της Αγίας Υπομονίας, τόσο σε ευσεβείς ανθρώπους όσο και σε ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με τον Χριστιανισμό. Θα σας μιλήσουμε για μια περίπτωση που περιγράφει τη θαυματουργή εμφάνιση της αγίας και την θεραπεία ενός ασθενούς.
«Η Αγία Υπομονία εμφανίστηκε με τη μορφή μοναχής σε κάποιον κάτοικο των Αθηνών που εργαζόταν ως οδηγός ταξί.»
Έπασχε από καρκίνο του δέρματος και βρισκόταν σε βαθιά απελπισία. Τα σημάδια της ασθένειας ήταν ορατά στα χέρια του. Στο δρόμο, η μοναχή, στο κεφάλι της οποίας υπήρχε ένα κουκούλιο (κάλυμμα) με έναν κόκκινο σταυρό, τον ρώτησε:
– Γιατί είσαι λυπημένος;
Ο ταξιτζής, χωρίς δισταγμό, της είπε όλη την αλήθεια για τον εαυτό του.
Η μοναχή τον ρώτησε τότε αν θα της επέτρεπε να τον διασταυρώσει για να τον κάνει να νιώσει καλύτερα. Σύντομα νύσταξε και ζήτησε από τη μοναχή να σταματήσει για λίγο για να μην υπάρξει ατύχημα.
Σύντομα έφτασαν σε ένα μέρος όπου η καλόγρια μπορούσε να βρει άλλο ταξί.
Ο οδηγός ταξί σταμάτησε από τον δρόμο και αποκοιμήθηκε. Όταν ξύπνησε, είδε ότι τα χέρια του ήταν απαλλαγμένα από την ασθένεια και η μοναχή είχε εξαφανιστεί. Άρχισε να ρωτάει τους ντόπιους αν είχαν δει καμία μοναχή τριγύρω, αλλά η αναζήτησή του ήταν μάταιη. Τότε έμεινε έκπληκτος όταν έμαθε ότι ένας άγιος του είχε εμφανιστεί και εξαφανιστεί.
Αργότερα, ο οδηγός επισκέφθηκε έναν γιατρό και του είπε τι είχε συμβεί. Ξαφνικά, το βλέμμα του έπεσε σε μια εικόνα που κρεμόταν στον τοίχο του γραφείου. Πετάχτηκε από την καρέκλα του και αναφώνησε: «Αυτή ήταν!» Αποδείχθηκε ότι ήταν μια εικόνα της Αγίας Υπομονίας. Έτσι, ο άντρας έμαθε ποιος τον είχε θεραπεύσει και τον είχε σώσει από την απελπισία. Η κουκούλα (κάλυμμα κεφαλής) με τον κόκκινο σταυρό ήταν σημάδι της καταγωγής της πριν γίνει βυζαντινή αυτοκράτειρα. Με αυτή τη μοναστική ρόμπα, ολοκλήρωσε την επίγεια πορεία της. Αργότερα, έγινε σαφές ότι αυτό το θαύμα συνέβη στις 13 Μαρτίου, την ημέρα που εορτάζεται η ιερή μνήμη της.
Η μνήμη της σεβάσμιας και θεοφόρου μητέρας μας Ιπομονίας εορτάζεται στις 13/26 Μαρτίου και στις 29 Μαΐου/11 Ιουνίου.
Τα λόγια δεν είναι αρκετά για να περιγράψουν τη ζωή αυτού του υπέροχου και θαυμαστού δούλου του Θεού, του ταχέως βοηθού και μεσολαβητή μας ενώπιον του Θεού μας Ιησού Χριστού.
Η μετάφραση βασίζεται σε υλικό που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο solun.gr